ΕΝΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 

                                               ΣΕ ΣΥΝΕΧΕΙΕΣ [ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ]                           

 

 

 

Επισημαίνω ότι για τα γραφόμενά μου δεν χρησιμοποιώ σημειώσεις, ούτε καν συμβουλεύομαι στοιχεία που έχω ήδη συμπεριλάβει σε βιβλία μου και προηγούμενα δημοσιεύματά μου. Το κάνω για να περιοριστώ σε εκείνα που μου προκάλεσαν εντονότερα συναισθήματα και παραμένουν χαραγμένα  στη μνήμη μου και συνεχίζω.

Τώρα πια αισθάνομαι ότι αναφερόμενος στη Γιουγκοσλαβία, εννοώ τη Σερβία, το Μαυροβούνιο και την αυτόνομη τότε περιοχή της Βοϊβοντίνα . Στην τελευταία λειτουργούσε Πανεπιστήμιο στην Ουγγρική γλώσσα και συμπαριλαμβ.άνει και το χωριό Μπούλκες. Πρόκειται για ένα εγκαταλελειμμένο χωριό στη Γιουγκοσλαβία που έγινε τόπος προορισμού για Έλληνες πρόσφυγες, που είχαν δικό τους νόμισμα αλλά και Συμβούλιο. Στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Μάιο του 1945, ένα εγκαταλελειμμένο χωριό στη Βοϊβοντίνα κοντά στο Νόβι Σαντ, κατοικήθηκεαπό Έλληνες κομμουνιστές . 

Στο Βελιγράδι, γνώρισα σε δοξολογία- δεξίωση της Πρεσβείας μας για την 25^η Μαρτίου.   τον Διοικητή του Μπούλκες, ονόματι  Παπαδάτο, γιο Κεφαλλονίτη  εμπόρου στη Ρωσία.  Ήταν παρών – με τη χριστιανή Σλοβάκα γυναίκα του- σε κάθε δοξολογία ή εθνική εκδήλωση,  ύστερα από  πρόσκληση του Πρέσβη ε.τ. της χώρας μας  Θρασύβουλου Τσακαλώτου.  Παράλληλα ο ίδιος είχε τον βαθμό του Συνταγματάρχη του Γιουγκοσλαβικού στρατού. Εξέδιδε το  περιοδικό  Μεντζουνάροντνα Πολίτικα [Διεθνείς Σχέσεις] και ήταν ο φύλακας του αρχείου του ΚΚΕ.

Σε συζήτηση που είχα  μαζί του, τον ρώτησα αν υπάρχει  στην πόλη Σχολή  μαθημάτων οδήγησης. Η απάντησή του υπήρξε άμεση και κατηγορηματική,ότι θα το αναλάβει ο ίδιος. Τον ευχαρίστησα και επιφυλάχθηκα για να εξασφαλίσω τη συγκατάθεση της Πρεσβείας, οι οποίοι με ενθάρρυναν να το κάνω.

Δυο μέρες αργότερα είμαστε οι δυο μας μαζί στο ‘’φίτσα’’ του μικρό Φίατ 600 κυβικών γιουγκοσλαβικής κατασκευής, για ένα περίπου μήνα τις ελεύθερές μου ώρες. Από δική του πρωτοβουλία μου διηγήθηκε τη ζωή του και παραδέχτηκε ότι είχε εγκληματήσει σε βάρος συνελλήνων στην  περιοχή Πηγάδα. Κατόπιν αυτού δεν ένοιωθε ότι δικαιούται να επιστρέψει στην πατρίδα του. Με παρακάλεσε μόνο, να μην φορτωθούν τα εγκλήματά του στην μητέρα και την αδελφή του, που ζούσαν  στην Αθήνα και δεν είχαν καμιά σχέση με τη δική του δραστηριότητα.

Μετέφερα την παράκλησή του στους προϊσταμένους μου και δεν γνωρίζω τις όποιες ενέργειές τους και τα ενδεχόμενα αποτελέσματα. Ομολογώ ότι σαν δάσκαλοςοδήγησης υπήρξε άριστος, αν και ο υπεύθυνος της αρμόδιας υπηρεσίες μου έδωσε την άδεια οδήγησης, σχεδόν χωρίς καμιά δοκιμασία, όταν είδε το Ελληνικό μου διαβατήριο. Με τον διοικητή του Μπούλκες διατηρήσαμε μόνο τηλεφωνική επαφή και μου πρότεινε ότι αν έχω κάποιον ενδιαφερόμενο για το αρχείο του ΚΚΕ , ΉΤΑΝ ΠΡΌΘΥΜΟΣ ΝΑ ΤΟΝ ΕΞΥΠΗΡΕΤΉΣΕΙ. Θυμάμαι δυο δημοσιογράφους, τον Βάσο Βασιλείου και τον Γεώργιο Δρόσο,  οι οποίοι επωφελήθηκαν – ύστερα από μεσολάβησή μου- και αρύσθηκαν στοιχεία τα οποία χρησιμοποίησαν σε σχετικα με το ΚΚΕ δημοσιεύματά τους.

Ένα άλλο σημαντικό πρόσωπο που γνώρισα επίσης τυχαία και κάναμε αργότερα μακρές πολιτικές συζητήσεις. Πρόκειται για τον Μίλοβαν Τζίλας στον οποίον αναφέρθηκα ακροθιγώς σε  προηγούμενο μέρος του οδοιπορικού μου.

 Στην προγραμματισμένη  Ελληνο-Γιουσλαβική συνάντηση κορυφής το 1965, δεν είχαν προβλέψει να έχουν μαζί τους πρακτικογράφο. Ο Επιτετραμμένος  της Πρεσβείας  Γιάννης Πεσμαζόγλου, μου πρότεινε να αναλάβω τον ρόλο, διότι είχα μάθει  τη σερβική και αυτό με διευκόλυνε [ Φωτογραφία στο τέλος]. Μου  ζήτησαν δε να διαμένω στη Βίλλα που  είχε διατεθεί στην Ελληνική Αποστολή, γιατί δεν μπορούσαν να αναγνώσουν τις  βιαστικές ‘’κακογραφίες’’  μου, πριν πάνε στην επόμενη συνάντηση. Αποφεύγω κάθε αναφορά σε όσα σοβαρά συνέβησαν μεταξύ των μελών της Αντιπροσωπείας μας, για ευνόητους λόγους και ας  τα θεωρήσουμε εκτός θέματος του κειμένου μου.

Στη συνάντηση αυτή,  ο ‘’γέρος’’ της δημοκρατίας, ζήτησε να επισκεφθεί τον φυλακισμένο Τζίλας,  γνωστό για το βιβλίο του και τον συνόδευσα για τη διερμηνεία.  Ανταλλάξαμε τηλέφωνα και όταν αποφυλακίστηκε, επικοινωνήσαμε και συναντηθήκαμε αρκετές φορές και έμαθα πολλά σχετικά με την  υποκριτική στάση πολλών εξ αυτών, που αντάλλαξαν  την  ιδεολογία τους με το γάμο με μια όμορφη καλλιτέχνιδα, που υπήρξε το θέμα του βιβλίου του  ‘’νέα τάξη’’ και το πλήρωσε με την φυλάκισή του από τον φίλο και στενό συναγωνιστή του, τον  Πρόεδρο της χώρας, Τίτο.

Η χώρα είχε τον πιο εμφανή κομμουνισμό, με κόκκινα μαντηλάκια στο λαιμό των μαθητών και άλλες γραφικότητες, αλλά αυτό δεν αφορούσε τους  φίλους Έλληνες. Σε μια από τις συναντήσεις  μου με τον μοναδικό απόγονο της τελευταίας βασιλικής οικογένειας Καρατζόρτζεβιτς , που ζούσε στο Βελιγράδι, έμαθα ότι ο γάμος Σέρβου  με Ελληνίδα, αποτελούσε διαβατήριο, αν όχι προϋπόθεση για την κοινωνική και πολιτική ανέλιξη στη χώρα. Ο τελευταίος από τους διαδόχους και ζεί στο Βελιγράδι, είναι επίσης παντρεμένος με Ελληνίδα. 

Σε μι άλλη συνάντησή μας, την εποχή του ανένδοτου αγώνα του Παπανδρέου, με τα γνωστά επεισσόδια και το κυνήγι των αστυνομικών, μου είχε πει: Αν κάτι ανάλογο συνέβαινε σε μας εδώ τους ‘’τσαρουχάδες’’ και τυπικούς Βαλκάνιους, θα μπορούσα ίσως να το δικαιολογήσω. Δεν μπορώ όμως να δεχθώ ότι συμβαίνει και στην πολιτισμένη και δημοκρατική Ελλάδα, δεν μπορώ να το αποδεχθώ!!!!

Αυτά και πολλά είδα, άκουσα στη γείτονα και φίλη Σερβία  και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό και ευτυχή που τα βίωσα , παρά τις αμέτρητες αντιξοότητες που αντιμετώπισα. Τι φταίει άλλωστε ο φίλος λαός της χώρας;;;

Θα μπορούσα να γράψω πολύ περισσότερα και εξίσου ενδιαφέροντα και για τις φυσικές  ομορφιές της χώρας, αλλά θέλω να ολοκληρώσω το οδοιπορικό μου και στις άλλες χώρες που με φιλοξένησαν. Θα κλείσω όμως με μια σύντομη αναφορά στις  ανομοιότητες που χώριζαν το συνονθύλευμα των δημοκρατιών και αυτόνομων περιοχών που συναποτελούσαν τη Γιουγκοσλαβία. Θα πω γενικά ότι Σλοβενία και Κροατία  υπερείχαν πολιτιστικά όλων των υπολοίπων και ήταν λιγότερο εμφανές το καθεστώς.  Θύμιζαν περισσότερο Γερμανία και αυτό φάνηκε και  στον Δεύτερο Παγκόσμιο, που εμφανίστηκαν αρκετές φιλοναζιστικές οργανώσεις. Αποτέλεσαν   τον κύριο οικονομικό τροφοδότη της χώρας κι περνώντας απλώς από τις περιοχές τους, ένοιωθες το άρωμα της διαφοράς. Βοσνία-Ερζεγοβίνη,   υπήρξαν το θρησκευτικό κέντρο της Σερβίας,  αλλά τα ίχνη του αυξανόμενου πληθυσμιακά μουσουλμανικού στοιχείου, κατέστησαν τη χώρα προβληματική. Οι αυτόνομες περιοχές Κόσσοβο και Μετόχι, υπήρξαν οι καρβουνιάρηδες της χώρας και δοθείσης ευκαιρίας πήγαν με τους Αλβανούς και τους ομοθρήσκους τους της Βοσνίας. Στη Βόρεια Μακεδονία δεν αναφέρομαι , αφού αποτελεί πλέον ανεξάρτητο κράτος. Στην εποχή μου όμως [1960-1966] οι επίσημες γιουγκοσλαβικές στατιστικές τους κατέτασσαν στην κατηγορία  των  διαβιούντων  εις βάρος των υπολοίπων, μαζί με τους Τσιγγάνους. Το Μαυροβούνιο και η αυτόνομη περιοχή της Βοϊβοντίνα λειτουργούσαν σε κοινό άξονα και είχαν μεταξύ τους πιο στενούς δεσμούς.    Αντώνης